Αποϊδρυματοποίηση

Το Κέντρο Ερευνών Ρίζες ΑμΚΕ είναι μέλος του ευρωπαϊκού δικτύου Eurochild και Εθνικός συντονιστής της Ευρωπαϊκής καμπάνιας με τίτλο Ανοίγουμε δρόμους για τα παιδιά της Ευρώπης www.openingdoors.eu  με στόχο την αποϊδρυματοποίηση των παιδιών που ζούνε ιδρυματική φροντίδα σε ευρωπαϊκές χώρες. Εργαζόμαστε χρόνια για τα δικαιώματα των παιδιών που βρίσκονται σε εναλλακτική φροντίδα στην Ελλάδα.

Τα παιδιά στα ιδρύματα στερούνται πολλών δικαιωμάτων. Στο πλαίσιο της καμπάνιας πραγματοποιούνται πολλές δραστηριότητες και προγράμματα με στόχο να προάγουμε εναλλακτικές  για τα παιδιά που στερούνται γονική μέριμνα στην Ελλάδα.

Το 2014 η οργάνωση ολοκλήρωσε τη πρώτη χαρτογράφηση των ιδρυμάτων κλειστής παιδικής προστασίας και προστασίας παιδιών και παιδιών με αναπηρίες στην Ελλάδα. Το Κέντρο Ερευνών Ρίζες είχε πραγματοποιήσει παρόμοια έρευνα το 2005. Τα αποτελέσματα αυτών αποκάλυψαν τα κενά και τις ανάγκες που υπάρχουν στο χώρο της εναλλακτικής φροντίδας. Η έρευνα του 2014 χρησιμοποιήθηκε από πολλούς δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς στη δημιουργία δράσεων και προγραμμάτων που χαράζουν τη διαδικασία της αποϊδρυματοποίησης στην χώρα μας.

Η τεχνογνωσία και τα εργαλεία που έχει συλλέξει η οργάνωση κατά τη διάρκεια των χρόνων στο χώρο της αποϊδρυματοποίησης έχουν συνδράμει σημαντικά στη κοινωνία των πολιτών. Έχουμε συμμετάσχει σε πολλές δημόσιες διαβουλεύσεις και διαδικασίες βελτίωσης νόμων και αποφάσεων με θέμα την εναλλακτική φροντίδα.

Αποϊδρυματοποίηση σε απλά ελληνικά

Τι εννοούμε όταν μιλάμε για ιδρύματα;

“Τα ιδρύματα είναι διαχωριστικές δομές φροντίδας που στεγάζουν παιδιά χωρίς γονική μερίμνα. Όταν λέμε διαχωριστικές εννοούμε ότι συνήθως είναι δομές απομονωμένες από τη τοπική κοινότητα, και σπάνε τους δεσμούς που έχουν τα παιδιά με τη βιολογική και τη πολιτισμική τους ταυτότητα.

Καμπάνια «Ανοίγουμε δρόμους για τα παιδιά της Ευρώπης»

Στην Ελλάδα υπάρχουν Δημόσια, Εκκλησιαστικά και Ιδιωτικά ιδρύματα. Οι περισσότερες δομές που φιλοξενούν πάνω από 8 παιδιά θεωρούνται ιδρύματα. Η πλειοψηφία των ιδρυμάτων στην Ελλάδα δεν έχει επαρκές επιστημονικό προσωπικό, και δεν εποπτεύονται επαρκώς ή καθόλου.

Τα ιδρύματα λειτουργούν με τρόπο που δεν είναι ωφέλιμος για τα παιδιά και σε πολλές περιπτώσεις καταπατά τα δικαιώματα των παιδιών: είναι απρόσωπα, επιβάλουν μια αυστηρή ρουτίνα, έχουν έλλειψη συναισθηματικών δεσμών και τρυφερότητας με το παιδί και δεν επιτρέπουν την ατομική φροντίδα και προσοχή που είναι απαραίτητες για να ευδοκιμήσει ένα παιδί.

Τις περισσότερες φορές ένα παιδί που τοποθετείται σε ίδρυμα θα καταλήξει να μεγαλώνει και να μένει σε ίδρυμα μέχρι την ενηλικίωσή του. Δυστυχώς σπάνια γυρνάνε τα παιδιά στην βιολογική τους οικογένεια.  Δε υπάρχουν επαρκείς υπηρεσίες για να στηρίξουν την επανένωση μιας οικογένειας.

Πόσο αρνητικές είναι οι επιπτώσεις του ιδρυματισμού για ένα παιδί;

Τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότερες επιστημονικές έρευνες έρχονται να ενισχύσουν την άποψη ότι τα ιδρύματα είναι καταστρεπτικά για τη γνωστική, σωματική, κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Επιστήμονες από όλους τους χώρους (γιατροί, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί, κτλ) συμφωνούν ότι η ιδρυματική φροντίδα μπορεί να είναι ιδιαίτερα κακοποιητική για ένα παιδί. Πιο συγκεκριμένα, όλοι πλέον συμφωνούν ότι τα ιδρύματα είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα στην ανάπτυξη των βρεφών 0-3!

Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε ίδρυμα έχουν πολλά προβλήματα ως ενήλικες. Τα περισσότερα καταλήγουν να έχουν παραβατικές και αντικοινωνικές συμπεριφορές. Σχεδόν όλα έχουν μαθησιακές δυσκολίες. Βάζοντας ένα παιδί σε ίδρυμα δημιουργούμε σχεδόν σίγουρα έναν ενήλικα δυσλειτουργικό για τον εαυτό του και τη κοινωνία. 

“Σύμφωνα με τις διεθνείς κατευθυντήριες γραμμές των Ηνωμένων Εθνών τα παιδιά χωρίς γονική μέριμνα πρέπει να τοποθετούνται σε ένα περιβάλλον που να μοιάζει όσο περισσότερο γίνετε με οικογένεια ή σε συνθήκες μικρής ομάδας.                                                                            Από τη φύση του το ίδρυμα είναι ανεπαρκές στο να προσφέρει ένα ζεστό και τρυφερό περιβάλλον.  

Υπάρχει η άποψη ότι τα ιδρύματα προστατεύουν τα ορφανά

Τα ιδρύματα στην Ελλάδα δεν φιλοξενούν ορφανά. Τα περισσότερα παιδιά έχουν τουλάχιστον ένα από τους δυο γονείς του. Οδηγήθηκαν σε ίδρυμα λόγω προβλημάτων στην οικογένεια. Επιμένουμε στη πρόληψη, στη δημιουργία υπηρεσιών που θα προλαβαίνει την εισαγωγή ενός παιδιού στο ίδρυμα. Υπηρεσίες που θα προσφέρουν στήριξη στην οικογένεια, θεραπεία και πρόνοια ώστε να μπορούν να μείνουν ενωμένοι. Η πρόληψη είναι ένα βήμα προς την αποϊδρυματοποίηση. 

Τι εννοούμε  πραγματικά όταν μιλάμε για αποϊδρυματοποίηση;

Η αποϊδρυματοποίηση δεν είναι μια απλή έννοια. Δεν σημαίνει ότι απλά πρέπει να κλείσουμε όλα τα ιδρύματα. Αρχικά πρέπει να μεταμορφώσουμε τη κοινή γνώμη, το τρόπο που σκεφτόμαστε και κατανοούμε τα δικαιώματα των παιδιών και την ποιότητα στη φροντίδα.

” Η διαδικασία εμπεριέχει μια ουσιαστική μεταμόρφωση των συστημάτων παιδικής προστασίας που ξεκινάει με την ενίσχυση όλων των υπηρεσιών στήριξης οικογένειας για να είμαστε σίγουροι ότι ο αποχωρισμός ενός παιδιού από τη βιολογική του οικογένεια είναι η τελευταία λύση”. 

 

Αν αυτό δεν είναι εφικτό πρέπει να προσφέρουμε ένα σύστημα με επιλογές που θα καλύψουν τις ατομικές ανάγκες του κάθε παιδιού. Τα παιδιά που έχουν υποστεί κακοποίηση ή παραμέληση έχουν ιδιαίτερες ανάγκες οι οποίες διαφέρουν από το ένα παιδί στο άλλο. Αυτή τη στιγμή βάζουμε όλα τα παιδιά, ανεξαρτήτως των αναγκών τους, σε ένα κτίριο και ελπίζουμε όταν ενηλικιωθούν να μπορούν να ζήσουν δημιουργικά. Τα παιδιά αυτά χρειάζονται θεραπευτικές σχέσεις και αυτές δεν μπορούν να δημιουργηθούν εύκολα σε ένα ιδρυματικό περιβάλλον. Χρειάζονται επιλογές που να προσομοιώνουν τις οικογενειακές σχέσεις και που να θεραπεύουν τις όποιες πληγές. Η Αναδοχή είναι μια από τις εναλλακτικές μορφές φροντίδας που μπορούν να στηρίξουν και να θεραπεύσουν ένα παιδί.

Πριν περάσουμε λοιπόν στο κλείσιμο ιδρυμάτων πρέπει να έχουμε στήσει ένα σύστημα με ποιοτικές εναλλακτικές και να εκπαιδευτούμε πάνω στις σωστές πρακτικές αυτών.

Πολλά ιδρύματα έχουν αναβαθμιστεί και εκσυγχρονιστεί γιατί να τα κλείσουμε;

«Ακόμα και ένα ίδρυμα με τις καλύτερες εγκαταστάσεις δεν μπορεί να αντικαταστήσει το οικογενειακό περιβάλλον»

Καμπάνια Ανοίγοντας δρόμους για τα παιδιά της Ευρώπης

Τα ρούχα, τα παιχνίδια και τα πολύχρωμα παπλώματα δεν μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες που έχει ένα παιδί που έχει αποχωριστεί για τον οποιοδήποτε λόγο από την οικογένειά του. Τα υλικά αγαθά δεν αντικαθιστούν υγιείς και ανθρώπινες σχέσεις που μπορούν να διαμορφώσουν τη προσωπικότητά μας.  Το προσωπικό σε ένα ίδρυμα δε μπορεί να προσφέρει την ατομική φροντίδα και προσοχή απαραίτητη για την συναισθηματική αλλά και σωματική ανάπτυξη ενός παιδιού.

Επιπλέον στην Ελλάδα είναι συχνό φαινόμενο τα λεφτά στα ιδρύματα να πηγαίνουν σε κτιριακές αναβαθμίσεις και υλικά αγαθά τη στιγμή που δεν υπάρχει καν το απαραίτητο προσωπικό για να στηρίξει τις ανάγκες των παιδιών. 

Αν κλείσουν τα ιδρύματα που θα πάνε τα παιδιά;

Δεν υπάρχει μια συγκεκριμένη λύση για όλα τα παιδιά. Οι λύσεις και οι επιλογές πρέπει να απευθύνονται στις ατομικές ανάγκες και επιθυμίες του κάθε παιδιού. Ο βασικός στόχος πρέπει να είναι η επανένωση με τη βιολογική οικογένεια. Γι αυτό χρειάζονται υπηρεσίες στήριξης της οικογένειας. Σε κάποιες περιπτώσεις αυτό μπορεί να πάρει καιρό, γι αυτό και το παιδί είναι καλό να βρίσκεται σε μια ανάδοχη οικογένεια ή σε κάποια άλλη, οικογενειακού τύπου, εναλλακτική φροντίδα. Ακόμα περισσότερα για τα βρέφη 0-3! Ωστόσο στις περιπτώσεις που η επανένωση της οικογένειας δεν είναι επιλογή τα παιδιά καλό θα είναι να δίνονται για υιοθεσία.  

Είναι εύκολο να γίνει κάποιος ανάδοχος γονιός;

Η αναδοχή πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια προσωρινή λύση μέχρι το παιδί να επιστρέψει στην οικογένεια του. Η πράξη της αναδοχή δημιουργείται προς όφελος του παιδιού και όχι για να καλύψει κάποιο κενό στη ζωή κάποιου ανάδοχου. Αυτό που πρέπει να καταλάβουμε είναι ότι τα παιδιά που για τον οποιοδήποτε λόγω απομακρύνονται από την οικογένεια τους είναι ευάλωτα. Πολύ περισσότερο τα παιδιά που έχουν υποστεί παραμέληση ή κακοποίηση και φέρουν ψυχικά τραύματα. Για το λόγο αυτό είναι σημαντικό να γίνετε εκπαίδευση αλλά και εποπτεία στους υποψήφιους ανάδοχους γονείς. Οι άνθρωποι που έρχονται σε επαφή με τα συγκεκριμένα παιδία, είτε είναι ανάδοχοι γονείς είτε επαγγελματίες χρειάζεται να έχουν τις απαραίτητες γνώσεις και δεξιότητες για να μπορούν να τα βοηθήσουν. Πρέπει να μπορούν να δημιουργήσουν μια σχέση θεραπευτική για το παιδί και ένα περιβάλλον που θα νιώσει ασφάλεια και προστασία. Αυτό δεν είναι πάντα εύκολο γι αυτό το λόγο εξίσου σημαντική με την εκπαίδευση των αναδόχων είναι και η εποπτεία.  

 

Για περισσότερες πληροφορίες για την καμπάνια Ανοίγουμε  Δρόμους για τα Παιδιά της Ευρώπης

Συγκεκριμένα για την Ελλάδα:

Logo PIC